ممالك جهان و از جمله در ايران مجرى نظريات سياسى انگليسى بوده ، بيم و هراسى داشته ، سعى كرده است تا فراموشخانه‌ى ميرزا ملكم خان را سازمان و انجمنى غير از فراماسونرى معرفى كند و در اين‌باره چنين مىنويسد : « اگرچه بر بعضى ، امر مشتبه است كه مىگويند ميرزا ملكم خان خواست مجمع فراماسون را تشكيل دهد ، لكن دانشمندان و خرده‌بينان به خوبى مىدانند كه مقصود ملكم خان تشكيل مجلسى بود موسوم به فراموشخانه ، نه مجمع فراماسون . چه افتتاح فراماسون در شهرى يا مملكتى منوط و بسته به اجتماع عده‌اى از اعضا و صاحبان مناصب عاليه مجلس عالى است و در آن زمان در تهران بلكه در ايران ، آن عده معهود موجود نبود و شرايط افتتاحش معدوم و نيز مقصودش از تأسيس فراموشخانه فقط اتحاد ايرانيان ، بلكه درباريان ايران بود و معلوم است كه مقاصد اجزا فراماسون راجع به اتحاد نوع بشر و انجمن انسانيت است « 1 » » . اما فراماسونرى كه يكى از قديمىترين سازمان‌هاى سياسى جهان است و تشكيل آن را به عده‌اى از معماران و كارگران ناراضى عهد سليمان پيغمبر ، پادشاه فلسطين قديم ، نسبت داده‌اند و در اى عصر دوباره رواج يافته و شعار آن عبارت بود از طرفدارى از انسانيت و حقوقى طبيعى انسان‌ها و از ميان بردن اختلاف مذهب و كمك به تهذيب اخلاق و رشد فكرى مردم « 2 » ، عضويت فراماسونرى داراى يازده درجه ، و ارتقاء از هر درجه به درجه‌ى بالاتر مستلزم احراز شايستگى و مشروط به شرايط خاصى بود . اعضاى فراماسونرى رازدار و مقيد به حفظ اصول و حيثيت سازمان خود و غالبا از همان دانشمندان و خرده‌بينانى بودند كه ناظم الاسلام ، مرد روشندل و پاك‌طينت ايران را به اشتباه انداخته بود تا فراموشخانه‌ى ميرزا ملكم خان را يك انجمن ساده و سازمانى غير از سازمان فراماسونرى بداند . شعار فراماسونرى ، صرفنظر از صحت و سقم انتساب آن به انگلستان و سياست آن كشور ، براى هر فرد روشنفكر آزاديخواه و انسان‌دوستى ، جالب و بدون ترديد لژ فراماسيونرى ايران كانون مؤثرى براى آشنايى و تبادل افكار اين‌گونه افراد بوده و در آن عصر جهل و بىخبرى كه استبداد مطلقه‌ى ناصر الدين شاه بر تمام شئون كشور و جامعه سايه انداخته بود ، عضويت در چنان سازمانى مايه‌ى مباهات و سربلندى به شمار مىآمده است و ناظم الاسلام خود در مورد ملاقات و مذاكره‌ى ميرزا ملكم خان با آقا سيد صادق طباطبايى و فرزندش سيد

--> ( 1 ) - « تاريخ بيدارى ايرانيان » ، صفحه 118 . ( 2 ) - بديهى است كه اغراض سياسى اين سازمان در عصر جديد كه در قالب شعارهاى عوام‌فريبانه دنبال مىشده و مىشود بر خوانندگان پوشيده نيست .